เจ็บเข่า ปวดเข่า เข่าบวม ? สาเหตุและวิธีฟื้นฟูข้อต่อ

Key takeaway / Summary of topic answer

อาการปวดเข่าเกิดขึ้นได้กับคนทุกวัย สาเหตุมักมาจากการใช้งานสะสม อุบัติเหตุ หรือความเสื่อมตามธรรมชาติ โดยตำแหน่งที่ปวด เช่น ด้านใน ด้านหน้า หรือปวดตอนกลางคืน สามารถบอกถึงความผิดปกติของโครงสร้างภายในที่ต่างกันได้ การดูแลเบื้องต้นทำได้ด้วยการปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงการงอเข่าเกิน 90 องศา ประคบเย็นเมื่ออักเสบเฉียบพลัน หมั่นบริหารกล้ามเนื้อหน้าขา และเสริมโภชนาการที่ช่วยถนอมข้อต่อ แต่หากมีอาการบวมแดง ร้อน เข่าล็อก ผิดรูป หรือลงน้ำหนักไม่ได้ ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินทันที

หลายคนมักคิดว่าอาการปวดเข่าเป็นเรื่องของความเสื่อมตามวัย แต่ในความเป็นจริง คนทำงานออฟฟิศ สายออกกำลังกาย หรือผู้ที่ต้องยืนและเดินตลอดทั้งวัน ก็มีโอกาสเจ็บเข่าได้ไม่ต่างกัน

เนื่องจากข้อเข่ามีโครงสร้างที่ซับซ้อน ประกอบด้วยกระดูกอ่อน เอ็นยึดข้อ หมอนรองกระดูก และถุงน้ำลดแรงกระแทก เมื่อเกิดความผิดปกติ อาการปวดจึงแสดงออกมาในตำแหน่งที่ต่างกันอย่างชัดเจน การทำความเข้าใจประเภทของอาการปวด พร้อมทั้งเรียนรู้สาเหตุและการดูแลตัวเองอย่างถูกวิธี จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้คุณประเมินความเสี่ยงและรับมือได้ก่อนปัญหาจะบานปลาย

ปวดเข่าคืออะไร ? ทำความเข้าใจกลไกภายในข้อเข่า

ข้อเข่า เป็นข้อต่อขนาดใหญ่ที่สุดในร่างกาย ทำหน้าที่รับน้ำหนักและรองรับทุกการเคลื่อนไหว ไม่ว่าจะเป็นการเดิน ยืน นั่ง หรือวิ่ง โครงสร้างภายในประกอบด้วยกระดูก 3 ชิ้นหลัก คือ กระดูกต้นขา (Femur) กระดูกหน้าแข้ง (Tibia) และกระดูกลูกสะบ้า (Patella) โดยมีกระดูกอ่อนและหมอนรองกระดูกช่วยซับแรงกระแทก ควบคู่กับเอ็นยึดข้อและกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าที่ช่วยพยุงให้เกิดความมั่นคง

เมื่อใช้งานหนักสะสม เกิดอุบัติเหตุจากการเล่นกีฬา หรือเสื่อมถอยตามวัย โครงสร้างเหล่านี้อาจเกิดการอักเสบ สึกหรอ หรือตึงรั้ง ส่งผลให้เกิดอาการปวดตึง ข้อติดขัด มีเสียงดังในข้อ หรือไม่สามารถลงน้ำหนักและเคลื่อนไหวได้ตามปกติ

หัวเข่ามีเสียง ขยับแล้วดังก๊อบแก๊บ ! ดูแลอย่างไร อันตรายไหม ?

ปวดเข่ามีแบบไหนบ้าง ? เปรียบเทียบความต่าง สาเหตุ และอาการ

ตำแหน่งที่ปวดบนข้อเข่า สามารถบอกได้เบื้องต้นว่าโครงสร้างส่วนใดกำลังมีปัญหา โดยแบ่งตามตำแหน่ง สาเหตุ และลักษณะอาการได้ดังนี้ 

ปวดเข่าด้านใน

• สาเหตุ : เกิดจากเอ็นยึดข้อเข่าด้านในอักเสบจากการบิดหมุนเข่าผิดท่า หรือเกิดจากหมอนรองกระดูกและข้อเข่าด้านในเสื่อม เนื่องจากเป็นจุดที่ต้องรับน้ำหนักตัวค่อนข้างมากขณะเดิน
• อาการ : รู้สึกเจ็บบริเวณข้อพับด้านในของเข่า โดยอาการจะชัดเจนขึ้นเมื่อเดิน ลงน้ำหนัก หรือเมื่อบิดเข่าออกด้านนอก 

ปวดเข่าด้านหน้า ใต้ลูกสะบ้า

• สาเหตุ : เกิดจากเอ็นลูกสะบ้าอักเสบหรือกระดูกอ่อนหลังลูกสะบ้าเสื่อม มักพบในคนที่งอเข่าบ่อย ๆ เช่น นั่งยอง นั่งขัดสมาธิ ขึ้นลงบันได หรือเล่นกีฬาที่ต้องกระโดดและหยุดวิ่งฉับพลัน
• อาการ : รู้สึกปวดระบมบริเวณหน้าเข่าหรือใต้ลูกสะบ้า และจะปวดมากขึ้นขณะลุกยืน เดินลงบันได หรือหลังจากนั่งงอเข่าเป็นเวลานาน

ปวดทั่วข้อเข่า ร่วมกับเข่าบวม และงอเข่าไม่ได้

• สาเหตุ : มักเกิดจากการอักเสบเฉียบพลันภายในข้อต่อ เช่น เยื่อบุข้ออักเสบ โรคเกาต์ รูมาตอยด์ หรือหมอนรองกระดูกฉีกขาดรุนแรงจนมีน้ำหรือเลือดสะสมภายในข้อ
• อาการ: รู้สึกปวดเข่า เข่าบวม ตึงแน่นทั่วทั้งข้ออย่างชัดเจน จับแล้วรู้สึกร้อน รอบข้อเข่าดูตึงเต่ง จนส่งผลให้ปวดเข่า งอเข่าไม่ได้ หรือพับเข่าได้ไม่สุดเนื่องจากแรงดันภายในข้อ

ปวดเข่าตอนกลางคืน

• สาเหตุ : เกิดจากการอักเสบเรื้อรังของข้อต่อหรือเยื่อบุข้อ เช่น ข้อเข่าเสื่อมระยะปานกลางถึงรุนแรง โดยในช่วงนอนหลับ ร่างกายจะไม่ได้เคลื่อนไหว ส่งผลให้แรงดันในข้อเปลี่ยนแปลงและรับรู้สัญญาณความเจ็บปวดได้ชัดเจนขึ้น
• อาการ : รู้สึกปวดตึง ร้อนผ่าว หรือปวดบวมลึก ๆ ภายในข้อเข่า ซึ่งอาการปวดเข่าตอนกลางคืนอาจรบกวนจนทำให้นอนไม่หลับ หรือสะดุ้งตื่นกลางดึก

แนวทางการรักษาและบรรเทาอาการปวดเข่า

การดูแลและบรรเทาอาการปวดเข่ามีหลากหลายวิธี ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและสาเหตุของโรค โดยมีแนวทางปฏิบัติดังนี้ 

ปรับพฤติกรรม

หลีกเลี่ยงการใช้งานข้อเข่าหนัก ลดการนั่งพับเพียบ นั่งยอง นั่งขัดสมาธิ หรือการงอเข่าเกิน 90 องศาเป็นเวลานาน รวมถึงควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม เพื่อช่วยลดแรงกดทับสะสมบนกระดูกอ่อนและหมอนรองกระดูกขณะเคลื่อนไหว

ประคบเย็น/ประคบอุ่น

หากข้อเข่ามีอาการปวด บวม แดง หรือร้อนฉับพลัน ให้ประคบเย็นครั้งละ 15-20 นาที เพื่อชะลอกระบวนการอักเสบ แต่หากเป็นอาการปวดตึงเรื้อรัง ให้เปลี่ยนมาประคบอุ่นแทน เพื่อช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อและกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต

บริหารกล้ามเนื้อ

การสร้างความแข็งแรงให้โครงสร้างรอบข้อต่อจะช่วยป้องกันอาการปวดในระยะยาว โดยเน้นการฝึกออกกำลังกายท่าเกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps Exercise) เช่น นั่งเหยียดขาตรงแล้วเกร็งค้างไว้ 5-10 วินาทีอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าแข็งแรงและทำหน้าที่พยุงรับแรงกดทับแทนข้อต่อได้ดีขึ้น 

ใช้ยาบรรเทาอาการ

ในกรณีที่อาการปวดรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน แพทย์หรือเภสัชกรอาจจ่ายยาลดการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) หรือยาลดไข้บรรเทาปวดตามความเหมาะสม เพื่อลดการอักเสบภายในข้อ และช่วยให้สามารถกลับมาเคลื่อนไหวได้สะดวกยิ่งขึ้น

กายภาพบำบัด

หากการใช้ยายังบรรเทาอาการได้ไม่ดีพอ การทำกายภาพบำบัดจะเป็นอีกหนึ่งตัวช่วยสำคัญ โดยใช้อุปกรณ์เฉพาะทาง เช่น อัลตราซาวนด์ หรือเลเซอร์ลดปวด เพื่อบรรเทาการอักเสบในเนื้อเยื่อชั้นลึก ควบคู่กับการดัดดึงข้อต่อและการฝึกท่าบริหารอย่างถูกวิธี เพื่อฟื้นฟูข้อเข่าให้กลับมาทำงานและเคลื่อนไหวได้ตามปกติ

การผ่าตัด 

กรณีที่โครงสร้างข้อต่อเสียหายรุนแรงและไม่ตอบสนองต่อการรักษาทางยา เช่น หมอนรองกระดูกฉีกขาดรุนแรง ข้อเข่าหลุด หรือภาวะข้อเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดส่องกล้อง เพื่อซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ หรือผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมตามความจำเป็น

อาการปวดเข่าแบบไหนที่ควรรีบพบแพทย์ ?

แม้ว่าอาการปวดเข่าส่วนใหญ่จะสามารถดูแลตัวเองในเบื้องต้นได้ แต่หากพบสัญญาณเตือนต่อไปนี้ ควรรีบเดินทางไปพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินทันที

• ไม่สามารถลงน้ำหนักตัวบนขาข้างที่เจ็บได้เลย
• ข้อเข่าบวม แดง ร้อนอย่างชัดเจน หรือมีไข้ร่วมด้วย
• ข้อเข่าผิดรูปไปจากเดิม เช่น เข่าโก่งออกด้านนอกหรือพับเข้าด้านในอย่างเห็นได้ชัด
• ข้อเข่าล็อก ติดขัดฉับพลัน หรือขยับไม่ได้เลยขณะเคลื่อนไหว
• อาการปวดไม่เบาลงเลยหลังจากการดูแลตัวเองเบื้องต้นไปแล้ว 1-2 สัปดาห์

อย่าปล่อยให้อาการปวดเข่ากลายเป็นปัญหาเรื้อรังจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน หากคุณมีข้อสงสัยว่าเมื่อเผชิญกับภาวะข้อเข่าเสื่อม หรือ ปวดเข่ากินอะไรดี  รวมทั้งต้องการวางแผนดูแลสุขภาพกระดูกและข้อต่อในระยะยาว สามารถเข้าไปศึกษาข้อมูลสุขภาพเชิงลึกเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ MEGA We care เพราะเราคือเพื่อนคู่คิดที่อยากเห็นคุณมีสุขภาพดีอย่างยั่งยืน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการปวดเข่า (FAQs)