วิธีละลายเสมหะ ทำได้อย่างไร? 

Key takeaway / Summary of topic answer

เสมหะ เกิดจากกลไกของร่างกายที่ผลิตเมือกออกมามากกว่าปกติ เพื่อตอบสนองต่อการระคายเคืองในระบบทางเดินหายใจ เช่น การติดเชื้อ ภูมิแพ้ ฝุ่นควัน พฤติกรรมการสูบบุหรี่ หรือการดื่มน้ำน้อย แนวทางการดูแลตัวเองเบื้องต้นทำได้โดยการดื่มน้ำอุ่นให้เพียงพอ กลั้วคอด้วยน้ำเกลือ หลีกเลี่ยงอาหารรสจัดและของทอด ร่วมกับการไอแบบควบคุมเพื่อช่วยขับเสมหะออก ทั้งนี้ หากอาการยังไม่ดีขึ้น อาจพิจารณาเลือกใช้ยาละลายเสมหะภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรอย่างเหมาะสม

เสมหะ เป็นสารคัดหลั่งที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อตอบสนองต่อการระคายเคืองในระบบทางเดินหายใจ ไม่ว่าจะเป็นจากฝุ่นละออง สิ่งแปลกปลอม หรือพฤติกรรมเสี่ยงที่กระตุ้นให้ร่างกายผลิตเมือกออกมามากกว่าปกติ เมื่อเมือกดังกล่าวสะสมรวมกับน้ำมูกที่ไหลลงคอ หรือเสมหะจากหลอดลม จึงทำให้คุณรู้สึกเหมือนมีก้อนติดอยู่ที่คอ ซึ่งการ ละลายเสมหะ อย่างถูกต้องจะช่วยให้อาการเสมหะเหนียวติดคอ หายได้เร็วขึ้น

เสมหะ เกิดจากอะไร ?

เสมหะ (Phlegm) คือ สารคัดหลั่งชนิดหนึ่งที่ร่างกายผลิตขึ้นมาเพื่อตอบสนองต่อการระคายเคือง โดยปกติเยื่อบุทางเดินหายใจจะผลิตเมือกอยู่แล้ว แต่เมื่อเราได้รับสิ่งแปลกปลอม เชื้อโรค หรือ เกิดพฤติกรรมกระตุ้น เช่น การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือกินอาหารรสจัด ร่างกายจะผลิตเมือกออกมามากขึ้นจนกลายเป็นเสมหะเหนียวข้น

ปัจจัยที่ทำให้เกิดเสมหะสะสมในลำคอ

• การติดเชื้อหวัด ภูมิแพ้ หรือไซนัสอักเสบ
• สภาพแวดล้อม ไอเพราะฝุ่น ฝุ่นควัน PM 2.5 มลพิษทางอากาศ
• พฤติกรรมส่วนตัว การสูบบุหรี่ หรือการดื่มน้ำน้อยเกินไปจนทำให้สารคัดหลั่งมีความเหนียว

เสมหะเหนียวติดคอ อันตรายไหม? สังเกตอาการแบบไหนควรไปหาหมอ

เสมหะเหนียวติดคอส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่หากมีอาการร่วมดังต่อไปนี้ ควรรีบพบแพทย์

• เสมหะมีเลือดปน
• ไอเรื้อรังติดต่อกันเกิน 3 สัปดาห์
• หายใจลำบาก แน่นหน้าอก
• มีไข้สูงร่วมด้วย
• เสมหะสีเหลืองเขียวและมีกลิ่นเหม็น

.

7 วิธี ละลายเสมหะออกจากคอ ทำง่าย ได้ผลแน่นอน

1. พยายามขับน้ำมูกและเสมหะออกมา

เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการช่วยลดปริมาณเสมหะที่อยู่ในลำคอ การไอขับเสมหะออกมาเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการลดปริมาณเสมหะในลำคอ โดยควรไอแบบควบคุม (Controlled Coughing) คือ หายใจเข้าลึกๆ แล้วไอออกมาสั้นๆ 2 ครั้ง เพื่อขับเสมหะออกจากหลอดลม

2. หยุดสูบบุหรี่ 

การสูบบุหรี่อาจทำให้เสมหะเกิดการสะสมอยู่ในทางเดินหายใจ โดยควันบุหรี่จะทำลายซิเลีย (Cilia) ในหลอดลม ซึ่งเป็นขนเล็กๆ ที่ทำหน้าที่พัดเสมหะออกจากร่างกาย เมื่อซิเลียถูกทำลาย เสมหะจึงสะสมอยู่ในทางเดินหายใจมากขึ้น การหยุดสูบบุหรี่เป็นหนึ่งในวิธีละลายเสมหะและลดการสะสมของเสมหะในระยะยาว

3. กลั้วคอด้วยน้ำเกลือ 

น้ำเกลือช่วยลดการอักเสบ ฆ่าเชื้อโรคบริเวณลำคอ และช่วยให้เสมหะอ่อนตัวลงจนง่ายต่อการขับออก การกลั้วคอด้วยน้ำเหลือเป็นการทำความสะอาด ลดการอักเสบและเพิ่มความชุ่มชื้น ควรกลั้วคอเบาๆ เป็นเวลา 30 – 60 วินาที และ ควรทำซ้ำ 2–3 ครั้งต่อวัน

4. ดื่มน้ำให้เพียงพอ 

น้ำอุ่นช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้เยื่อบุลำคอ และช่วยให้เสมหะเหลวลงจนร่างกายขับออกได้ง่ายขึ้น แนะนำให้ดื่มน้ำอุ่น 8–10 แก้วต่อวัน หรือ ดื่มน้ำอุ่นทุก 1 ชั่วโมงในช่วงที่มีเสมหะมาก เพื่อช่วยสร้างความชุ่มชื้นให้กับเยื่อบุลำคอที่กำลังอักเสบ และช่วยละลายเสมหะ

5. กินอาหารหรือน้ำดื่มที่มีสมุนไพร 

สมุนไพรและอาหารบางชนิดมีสรรพคุณช่วยละลายเสมหะตามธรรมชาติ เช่น มะนาว ขิง น้ำผึ้ง สมุนไพรไอวี่ ช่วยขับเสมหะ ละลายเสมหะ และ ขยายหลอดลม ให้ประสิทธิภาพในการบรรเทาอาการไอ หรือ ไอแบบมีเสมหะ

4. หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เกิดเสมหะ 

ลดการสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมที่กระตุ้นการสร้างเสมหะ เช่น ฝุ่น ควัน PM2.5 อาหารมัน อาหารรสจัด ของหวาน ของทอด ของเย็น  น้ำแข็ง อากาศแห้ง และ ผลิตภัณฑ์นม อาจทำให้เสมหะข้นขึ้นในบางคน

5. กินยาละลายเสมหะ 

การใช้ยาเม็ดฟู่ละลายเสมหะที่มีตัวอะซิติลซิสเตอีน Acetylcysteine ในปริมาณ 600 มิลลิกรัมต่อวัน จะช่วยให้เสมหะเหนียวข้นน้อยลง ทำให้ร่างกายขับเสมหะออกจากร่างกายได้เร็วขึ้น (ควรใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร)

คำถามที่พบบ่อย

ยาละลายเสมหะ และ ยาขับเสมหะ ต่างกันอย่างไร?

เป็นยารักษาอาการไอ แต่ มีกลไกที่แตกต่างกัน โดย ยาละลายเสมหะ (Mucolytics) เช่น อะซิติลซิสเตอีน (Acetylcysteine) มีคุณสมบัติในการเข้าไปทำลายโครงสร้างทางเคมีของเสมหะ ทำให้เสมหะที่เหนียวข้นกลายเป็นของเหลวและขับออกได้ง่ายขึ้น ส่วนยาขับเสมหะ (Expectorants) จะช่วยกระตุ้นให้ร่างกายผลิตสารคัดหลั่งมากขึ้น เพื่อดัน และขับเสมหะให้ออกมาผ่านการไอ

เสมหะเหนียวติดคอกินยาอะไร? 

ยาที่มีหลักฐานทางคลินิกสนับสนุนมากที่สุด คือ  Acetylcysteine 600 มิลลิกรัมในรูปแบบเม็ดฟู่ละลายน้ำ เนื่องจากออกฤทธิ์เร็ว และมีประสิทธิภาพสูงในการทำให้เสมหะเหลวลง ขับออกได้ง่าย ควรใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ หรือ เภสัชกร

วิธีใช้ยาละลายเสมหะ

1. กินยาละลายเสมหะหลังอาหาร เพื่อลดการระคายเคืองกระเพาะ
2. ดื่มน้ำตามมากๆ อย่างน้อย 1 แก้วทันทีหลังกินยา เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ
3. ไม่ควรผสมกับยาแก้ไอชนิดกดการไอ (Antitussives) เพราะจะเกิดปฏิกริยาขัดแย้งกัน
4. ใช้ต่อเนื่อง 5–7 วัน ตามคำแนะนำของแพทย์ หรือ เภสัชกร
5. ผู้ป่วยโรคหอบหืด ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ Acetylcysteine เนื่องจากอาจกระตุ้นหลอดลมหดเกร็งรุนแรงมากขึ้น