ช่องคลอดแห้ง เกิดจากอะไร สาเหตุและวิธีดูแลความชุ่มชื้นจากภายใน

Key takeaway / Summary of topic answer

ภาวะช่องคลอดแห้ง (Vaginal Dryness) เกิดจากการที่สารหล่อลื่นภายในช่องคลอดลดน้อยลง มีสาเหตุหลายประการ ได้แก่ การลดลงของฮอร์โมนเอสโตรเจนในวัยทอง ภาวะหลังคลอดที่ร่างกายผลิตฮอร์โมนโปรแลคติน ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด การสวนล้างช่องคลอดผิดวิธี และความเครียดสะสม ส่งผลให้เกิดการระคายเคืองและเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ การดูแลจากภายในทำได้โดยดื่มน้ำอย่างน้อย 2-3 ลิตรต่อวัน รับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์ และหลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่รบกวนสมดุลในช่องคลอด ควบคู่กับการเสริม 3 สารอาหารที่มีงานวิจัยรองรับ ได้แก่ สารสกัดจากจมูกถั่วเหลือง น้ำมันดอกอีฟนิงพริมโรส และวิตามินดี 3 ที่ร่างกายสามารถสังเคราะห์เองได้จากแสงแดดและรับได้จากอาหารประเภทปลาทะเล ไข่แดง และเห็ดบางชนิด โดยควรปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัยสาเหตุที่แท้จริงก่อนเลือกวิธีดูแล

ช่องคลอดแห้ง เกิดจากอะไร สาเหตุและวิธีดูแลความชุ่มชื้นจากภายใน

ช่องคลอดแห้ง เกิดจากอะไร? ปัญหาที่พบเจอได้ทั้งผู้หญิงวัยทองและไม่ใช่วัยทอง โดยปกติแล้วในช่วงวัยเจริญพันธุ์ผู้หญิงจะมีฮอร์โมนเอสโตรเจนในระดับปกติ ช่องคลอดจะมีผิวที่ชุ่มชื้น ผนังช่องคลอดหนาและมีลูกคลื่น แต่อาการ ช่องคลอดแห้ง (Vaginal Dryness) เป็นภาวะที่เนื้อเยื่อบริเวณช่องคลอดขาดความชุ่มชื้นและมีความบางตัวลง จากสถิติพบว่า กว่าร้อยละ 50 ของผู้มีปัญหาช่องคลอดแห้งมักเกิดในผู้หญิงในวัยหมดประจำเดือน นอกจากนี้ผู้หญิงที่ยังไม่เข้าสู่วัยทองแต่มีปัญหา ฮอร์โมนไม่สมดุล ก็สามารถมีปัญหาช่องคลอดแห้งได้เช่นกัน

ช่องคลอดแห้ง คืออะไร

ช่องคลอดแห้ง (Vaginal Dryness) คือ ภาวะที่สารหล่อลื่นภายในช่องคลอดลดน้อยลง ส่งผลให้เยื่อบุช่องคลอดแห้ง ขาดความชุ่มชื้น ส่งผลให้เกิดการระคายเคืองและเจ็บเมื่อมีเพศสัมพันธ์ ซึ่งปกติแล้วผนังช่องคลอดจะถูกเคลือบด้วยชั้นน้ำหล่อลื่นบางๆ ที่ร่างกายสร้างขึ้นจากฮอร์โมนเอสโตรเจน ที่ทำหน้าที่สำคัญหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งรักษาความยืดหยุ่นและความหนาของผนังช่องคลอด รักษาสมดุลกรด-ด่าง (pH) ที่เหมาะสม และป้องกันการเจริญเติบโตของเชื้อโรคที่ไม่พึงประสงค์

ช่องคลอดแห้ง เกิดจากอะไร? สาเหตุที่ผู้หญิงมักมองข้าม

ช่องคลอดแห้งเกิดจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลง หรือมีปัจจัยรบกวนเข้ามา ส่งผลให้กระบวนการผลิตน้ำหล่อลื่นทำงานได้ไม่เต็มที่ และนำไปสู่ภาวะช่องคลอดแห้งในที่สุด โดยปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อความชุ่มชื้นในช่องคลอดผู้หญิงหรือภาวะช่องคลอดแห้งเกิดได้จากหลายสาเหตุ ได้แก่ 

• วัยทอง หรือ วัยหมดประจำเดือน (Menopause) ผู้หญิงที่อายุ 40 ปีขึ้นไป รังไข่จะเริ่มหยุดผลิตไข่ ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนจะลดลงอย่างรวดเร็ว โดยก่อนวัยหมดประจำเดือน ผู้หญิงจะมีระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนอยู่ที่ประมาณ 10-800 pg/ml แต่เมื่อเริ่มเข้าสู่วัยทองจะลดลงน้อยกว่า 30 pg/ml ทำให้ผนังช่องคลอดบางและช่องคลอดแห้งตามอายุ รวมถึงเกิดการสะสมไขมันที่สะสมบริเวณท้องแขน ต้นขา และหน้าท้อง น ทำให้ผนังช่องคลอดระคายเคืองและเกิดแผลบริเวณช่องคลอด จึงทำให้มีความเสี่ยงติดแบคทีเรียหรือเชื้อราในบริเวณช่องคลอดได้ง่าย

• ภาวะหลังคลอดและให้นมบุตร จากการที่ร่างกายผลิตฮอร์โมนโปรแลคติน (Prolactin) สูงขึ้น เพื่อผลิตน้ำนม ซึ่งฮอร์โมนนี้มีฤทธิ์ยับยั้งเอสโตรเจน ทำให้คุณแม่หลังคลอดมักมีอาการช่องคลอดแห้งชั่วคราว
• ผลข้างเคียงจากการใช้ยา เช่น การใช้ยาเคมีบำบัดในการรักษามะเร็ง ส่งผลให้รังไข่ทำงานได้ไม่สมบูรณ์และเกิดการขาดฮอร์โมนเอสโตรเจน รวมถึงยาต้านฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ใช้ในการรักษาบางโรค เช่น เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ ถุงน้ำที่รังไข่ เป็นต้น 
• พฤติกรรมการรักษาสุขอนามัยที่ผิดวิธี เช่น การสวนล้างช่องคลอด จะทำลายแบคทีเรียชนิดดีในช่องคลอด ทำให้สมดุลค่า pH เสียไป ทำให้ช่องคลอดแห้งและเกิดการอักเสบได้ง่าย รวมถึงการใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่มีความเป็นด่างสูง อาจทำให้ผิวหนังบริเวณปากช่องคลอดที่บอบบางเกิดการระคายเคืองได้
• ปัจจัยทางด้านจิตใจและระบบประสาท เช่น ความเครียดสะสมที่ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) ออกมา และรบกวนสมดุลฮอร์โมนเพศ

อาการที่พบบ่อยเมื่อมีภาวะ ช่องคลอดแห้ง 

• รู้สึกร้อน แสบแห้ง หรือ ระคายเคืองในช่องคลอด
• แสบขัดขณะปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะเล็ด กลั้นปัสสาวะไม่อยู่
• ตกขาวบ่อย ช่องคลอดอักเสบง่าย 
• ช่องคลอดขาดความชุ่มชื้น น้ำหล่อลื่นน้อย เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือมีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ รวมถึงมีความต้องการทางเพศลดลง

นอกจากนี้ ผู้หญิงที่มีปัญหาช่องคลอดแห้ง อาจเกิดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราในบริเวณช่องคลอดได้ง่ายอีกด้วย

วิธีดูแลสุขภาพช่องคลอดผู้หญิง

เมื่อสังเกตอาการและตรวจสุขภาพแล้วพบว่า ช่องคลอดแห้ง เกิดจากอะไร จึงจะสามารถเลือกวิธีดูแลรักษาสุขภาพช่องคลอดได้อย่างตรงจุด ตั้งแต่การรักษาอาการ การรักษาความสะอาด ตลอดจนการเลือกรับประทานสารอาหารที่ดีต่อผู้หญิง 

วิธีแก้ปัญหาช่องคลอดแห้ง 

• เมื่อมีการตรวจภายในแล้วพบว่า ช่องคลอดแห้ง เกิดจากภาวะวัยทอง แพทย์อาจเลือกรักษาภาวะช่องคลอดแห้งด้วยฮอร์โมนทดแทนเอสโตรเจน ซึ่งเหมาะกับผู้หญิงวัยทองที่มีอาการร้อนวูบวาบ โดยอาจเป็นชนิดรับประทาน ยาทาในช่องคลอด ยาสอด หรือ ยาเหน็บช่องคลอด เป็นต้น โดยการรักษาด้วยยา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ 
• การใช้สารให้ความชุ่มชื้นด้วยมอยเจอไรเซอร์ (Moisturizer) มีทั้งรูปแบบน้ำ เจล หรือ เม็ดสอดช่องคลอด ซึ่งมีคุณสมบัติเคลือบผิวช่องคลอดให้ชุ่มชื้นนานขึ้น ไม่มีส่วนผสมของฮอร์โมน จึงสามารถใช้สอดหรือทาในช่องคลอดได้ทุกๆ 2-3 วัน 
• การใช้เจลหล่อลื่น เพิ่มความชุ่มชื้น กณีมีปัญหาเจ็บ แสบ ขณะมีเพศสัมพันธ์

วิธีดูแลสุขภาพช่องคลอด

• การทำความสะอาดผิวภายนอก ควรเลือกใช้น้ำสะอาด หรือ ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิวที่อ่อนโยน ปราศจากสารเคมี หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของน้ำหอม หรื อสารเคมี รวมถึงการสวนล้างช่องคลอดบ่อย ๆ 
• สวมใส่เสื้อผ้าที่ระบายอากาศ ไม่อับชื้น หลีกเลี่ยงการใส่กางเกงที่รัดแน่น รวมถึงดูแลความสะอาดของเสื้อผ้าที่สวมใส่เป็นประจำ เพื่อลดแบคทีเรียหรือเชื้อราที่อาจทำให้เกิดการตกขาว หรือ ติดเชื้อในช่องคลอด
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ อย่างน้อย 2-3 ลิตรต่อวัน เพราะน้ำหล่อลื่นผลิตจากของเหลวในร่างกายเป็นหลัก
• รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ โดยเน้นการรับประทานอาหารธรรมชาติที่ดีต่อฮอร์โมนเพศหญิง หรือ อาหารที่อุดมไปด้วยไฟโตเอสโตรเจน รวมถึง กรดไขมันดีที่ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิวหนัง

อาหารบำรุงช่องคลอดแห้งสำหรับผู้หญิง

การแก้ปัญหาช่องคลอดแห้ง ไม่จำเป็นต้องใช้ยาฮอร์โมนเอสโตรเจนเพียงอย่างเดียวเสมอไป เพราะในหลายกรณี สาเหตุของช่องคลอดแห้ง เกิดจากฮอร์โมนไม่สมดุล ความเครียด หรือ ร่างกายขาดสารอาหารบางชนิดที่จำเป็นต่อการผลิตฮอร์โมนเพศหญิงและการบำรุงเยื่อบุช่องคลอด โดยสารอาหาร วิตามินและแร่ธาตุที่มีบทบาทสำคัญต่อสุขภาพผู้หญิง และช่วยบรรเทาภาวะช่องคลอดแห้ง ได้แก่

1. ถั่วเหลืองและจมูกถั่วเหลือง 
   ในถั่วเหลืองและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร จมูกถั่วเหลือง ที่อุดมไปด้วย ไอโซฟลาโวน (Isoflavones) เป็นสารในกลุ่มไฟโตเอสโตรเจน (Phytoestrogen) โดยเฉพาะในส่วนของจมูกถั่วเหลืองซึ่งมีปริมาณไอโซฟลาโวนสูงกว่าเมล็ดถั่วเหลืองทั่วไปถึง 3-4 เท่า โดยสารชนิดนี้มีโครงสร้างทางเคมีที่คล้ายกับ ฮอร์โมนเอสโตรเจน ธรรมชาติในร่างกาย จึงช่วยชดเชยในช่วงที่ร่างกายผลิตเอสโตรเจนได้น้อยลง ไม่ว่าจะเป็น ช่วงวัยทอง หลังคลอด หรือ เมื่อฮอร์โมนไม่สมดุลจากปัจจัยต่างๆ ส่งผลให้เยื่อบุช่องคลอดมีความหนาและความยืดหยุ่นดีขึ้น ลดอาการแห้งและระคายเคือง ทั้งช่วยให้ผิวพรรณเปล่งปลั่ง หน้าอกเต่งตึง รวมถึงช่วยลดความถี่และความรุนแรงของอาการร้อนวูบวาบ (Hot Flashes) ในผู้หญิงวัยทองได้อีกด้วย
2. น้ำมันดอกอีฟนิงพริมโรส
   สารสำคัญ GLA หรือ กรดแกรมมาไลโนเลนิกในน้ำมันดอกอีฟนิงพริมโรส มีส่วนช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับผิวหนัง จากการเป็นองค์ประกอบของเยื่อหุ้มเซลล์ผิว ทำให้ผิวแข็งแรง และชุ่มชื้นขึ้น รวมถึงมีกรดไขมันจำเป็นชนิดไม่อิ่มตัว Omega-6 ที่ช่วยลดอาการ PMS ก่อนมีประจำเดือน อาการผิวแห้ง และ อาการช่องคลอดแห้งจากฮอร์โมนที่ไม่สมดุลได้อีกด้วย
3. วิตามินดี 
   เมื่อฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลง ส่งผลให้ปริมาณคอลลาเจน อีลาสติน และกรดไฮยาลูโรนิกในเนื้อเยื่อระบบอวัยวะสืบพันธุ์ลดลงตามไปด้วย นอกจากนี้ผู้หญิงที่ขาดวิตามินดี 3 มักพบว่า มีอาการผิดปกติของรอบเดือน ฮอร์โมนไม่สมดุล และมีอาการของวัยทองรุนแรงกว่าปกติ การได้รับวิตามินดี โดยเฉพาะวิตามินดี 3 จึงมีส่วนช่วยในการกระตุ้นกระบวนการสร้างเนื้อเยื่อในร่างกาย รวมถึงชะลอการสลายมวลกระดูกเมื่อ ฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลง โดยวิตามินดีร่างกายสามารถสังเคราะห์เองได้จากแสงแดด รวมถึงแหล่งอาหารจากปลาทะเลน้ำลึก ไข่แดง เห็ดบางชนิด เป็นต้น 

อย่างไรก็ตาม นอกจากการเสริมอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพแล้ว ยังควรหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดที่อาจรบกวนสมดุลฮอร์โมนหรือก่อการอักเสบด้วย เช่น เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ไขมันทรานส์ คาเฟอีน รวมถึงอาหารน้ำตาลสูงและอาหารแปรรูป จะช่วยให้รักษาสุขภาพช่องคลอดได้อย่างยั่งยืน

คำถามที่พบบ่อย 

Q1 : ช่องคลอดแห้งอันตรายไหม?

ช่องคลอดแห้ง ไม่อันตรายถึงชีวิต แต่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตในหลายๆ ด้าน เนื่องจากปัญหาหลักของช่องคลอดแห้งมาจากระดับฮอร์โมนที่ลดลงหรือไม่สมดุล จึงส่งผลกระทบต่อจิตใจ ความสัมพันธ์ ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและอาจเป็นสัญญาณของโรคอื่นๆ ดังนั้นผู้หญิงจึงควรตรวจสุขภาพช่องคลอดหรือตรวจภายในปีละ 1-2 ครั้ง หรือหากมีอาการเจ็บแสบหรือคันอย่างรุนแรงตลอดเวลา มีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ ตกขาวผิดปกติ ควรรีบเข้าพบแพทย์โดยเร็ว

Q2 : ช่องคลอดแห้งหายเองได้ไหม?

มีทั้งหายเองได้และหายเองไม่ได้ ขึ้นอยู่กับสาเหตุ หากช่องคลอดแห้งเกิดจากความเครียดชั่วคราวหรือยาบางชนิด อาการอาจหายได้เองเมื่อปัจจัยนั้นหมดไป แต่หากเกิดขึ้นตามอายุ เช่น วัยทอง หรือวัยหมดประจำเดือน จะไม่สามารถหายเองได้ และต้องได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม